باکس ضد انفجار چیست؟
باکس ضد انفجار یا جعبه تقسیم ضد انفجار محفظه‌ای ایمن برای نصب ترمینال‌ها، اتصالات الکتریکی، شستی‌ها و تجهیزات کنترلی در محیط‌های مستعد انفجار هست. این باکس‌ها طوری طراحی می‌شن که اگر داخلش جرقه، اتصال کوتاه یا حتی انفجار کوچیک اتفاق بیفته، شعله و گاز داغ از محفظه خارج نشه و به گاز یا بخار قابل اشتعال محیط نرسه.
باکس ضد انفجار در پروژه‌های نفت، گاز، پتروشیمی، رنگ‌سازی، انبار حلال‌ها و سیلوهای غباری یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی محسوب می‌شه و معمولاً دارای مارک‌گذاری Ex، درجه حفاظت IP66 یا IP67 و متریال مقاوم در برابر خوردگی هست.

کاربردهای باکس ضد انفجار

جعبه تقسیم برای انشعاب کابل‌ها در خطوط روشنایی و موتورخانه‌ها

جعبه ترمینال ضد انفجار نزدیک موتور، پمپ، فن و تجهیزات دوّار

نصب شستی استپ،استارت، سلکتور سوئیچ، لامپ سیگنال و فشارشکن‌ها

باکس فرمان محلی (Local Control Station) در واحدهای فرایندی

محافظت از ترمینال‌ها و اتصالات در محیط‌های Zone 1, Zone 2 / Zone 21, 22

انواع باکس ضد انفجار به‌صورت خلاصه
۱. از نظر متریال بدنه

آلومینیوم دایکاست ضد خوردگی → رایج، سبک، اقتصادی

GRP (فایبرگلاس تقویت‌شده) → عایق الکتریکی، مقاوم در محیط خورنده

استنلس استیل → مناسب محیط‌های بسیار خورنده و دریایی، قیمت بالاتر

۲. از نظر نوع استفاده

باکس ترمینال ضد انفجار (Terminal Box)

باکس جعبه‌تقسیم ضد انفجار برای انشعاب و توزیع کابل

باکس فرمان و کنترل ضد انفجار (با شستی، سوئیچ، لامپ سیگنال و …)

۳. از نظر حفاظت انفجاری

Ex d / Ex db (فلم‌پروف / ضد شعله)

Ex e (افزایش ایمنی)

ترکیبی مثل Ex de / Ex tb برای گاز و غبار قابل اشتعال

ویژگی‌های مهم باکس ضد انفجار

ایمنی و انطباق با استانداردها
دارای مارک‌گذاری Ex، گروه گازی (IIA/IIB/IIC) و کلاس دمایی (T1–T6).

درجه حفاظت بالا (IP66 / IP67)
مقاوم در برابر نفوذ گردوغبار و آب، مناسب فضای باز و محیط‌های خشن صنعتی.

امکان نصب انواع گلند ضد انفجار
ورودی‌های رزوه‌دار برای نصب گلند کابل، بوشینگ، درین/بریدر و …

طراحی انعطاف‌پذیر داخلی
امکان نصب ترمینال‌های مختلف، شینه ارت، شینه نول و تجهیزات کنترلی.

بدنه مقاوم و طول عمر بالا
مقاوم در برابر ضربه، لرزش، UV و مواد شیمیایی بسته به نوع متریال.

نکات مهم قبل از خرید باکس ضد انفجار
برای انتخاب و خرید باکس ضد انفجار مناسب، حتماً به این موارد توجه کن:

Zone و نوع محیط (گازی یا غباری)
مشخص کن محیط Zone 1 / Zone 2 یا Zone 21 / Zone 22 هست.

ابعاد و تعداد ورودی کابل
بر اساس تعداد کابل‌ها و ترمینال‌ها، سایز و تعداد گلند مورد نیاز تعیین بشه.

جنس بدنه باکس
برای محیط خورنده و دریایی → ترجیحاً استنلس استیل یا GRP.

نوع ترمینال و جریان عبوری
تعداد ترمینال‌ها، سطح مقطع کابل و جریان مجاز رو دقیق انتخاب کن.

استاندارد و گواهی معتبر
مطمئن شو باکس دارای گواهی ضد انفجار معتبر (مطابق استاندارد پروژه) باشه.

تفاوت باکس ضد انفجار با باکس معمولی

باکس معمولی هیچ تضمینی برای کنترل انفجار داخلی نداره و در محیط‌های پرخطر، استفاده ازش می‌تونه باعث حادثه جدی بشه.

باکس ضد انفجار با طراحی خاص، تست فشار، آب‌بندی حرفه‌ای و مارک‌گذاری Ex ساخته شده تا در بدترین سناریو هم شعله و جرقه رو داخل خودش نگه داره.

قیمت باکس ضد انفجار بالاتره؛ اما در محیط‌های نفت، گاز، پتروشیمی و شیمیایی، استفاده از باکس معمولی اصلاً قابل قبول نیست.

سوالات متداول (FAQ)

باکس معمولی فقط محفظه‌ی مکانیکی برای حفاظت فیزیکی اتصالات است و در برابر انفجار داخلی هیچ تست و تأییدی ندارد. باکس ضد انفجار طبق استانداردهای Ex طراحی و تست می‌شود تا در صورت ایجاد جرقه یا انفجار داخل محفظه، شعله و گاز داغ به بیرون نشت نکند و باعث انفجار محیط نشود. به همین دلیل در محیط‌های Zone 1، Zone 2 و محیط‌های غباری استفاده از باکس معمولی مجاز نیست.

انتخاب نوع باکس به نقشه و نوع مدار بستگی دارد، اما به‌طور کلی:

برای مدارهای قدرت و جایی که احتمال جرقه داخلی زیاد است، معمولاً باکس‌های Ex d / Ex db (فلم‌پروف) استفاده می‌شود.

برای جعبه ترمینال‌ها و مدارهای کنترلی، ترکیب Ex e یا Ex de رایج است.
در زمان سفارش باید Zone، گروه گازی (IIA/IIB/IIC) و کلاس دمایی از روی مدارک پروژه مشخص شود.

قیمت باکس ضد انفجار به چند عامل اصلی وابسته است:

ابعاد و تعداد خانه‌های باکس

جنس بدنه (آلومینیوم، GRP، استنلس استیل)

نوع حفاظت انفجاری (Ex d، Ex e، Ex tb و…)

تعداد و نوع ترمینال‌ها و ورودی‌های گلند

برند سازنده و داشتن گواهی‌های بین‌المللی
برای دریافت لیست قیمت به‌روز، بهتر است مدل و مشخصات فنی مورد نیازتان را برای واحد فروش ارسال کنید.

برای انتخاب سایز باکس، این موارد باید مشخص باشد:

تعداد کابل‌های ورودی و خروجی و سایز هر کابل

تعداد و نوع ترمینال‌ها (فاز، نول، ارت و…)

نوع گلندها و سایز رزوه مورد نیاز (M یا NPT)

فضای لازم برای خم کابل‌ها و دسترسی برای تعمیرات
بر اساس این اطلاعات، کوچک‌ترین سایزی که فضای استاندارد و کافی داشته باشد پیشنهاد می‌شود.

در محیط‌های معمول صنعتی، آلومینیوم دایکاست به‌خاطر وزن کم و قیمت اقتصادی انتخاب خوبی است.

در محیط‌های مرطوب و خورنده (پتروشیمی، ساحلی و دریایی)، GRP یا استنلس استیل عملکرد و طول عمر بهتری دارند.

خیر. لازم است گلندی که استفاده می‌کنید خودش ضد انفجار و هم‌خوان با مارکینگ باکس باشد. همچنین سایز رزوه، نوع رزوه (M، NPT) و گروه دمایی باید با مدارک سازنده باکس تطابق داشته باشد. استفاده از گلند معمولی یا نامناسب می‌تواند کل گواهی Ex را زیر سؤال ببرد.